نقدی بر سیستم‌عامل OS X 10.11 El Capitan

به گزارش کلیک، به‌دنبال رونمایی چند ماه قبل شرکت اپل از El Capitan در همایش جهانی توسعه‌دهندگان اپل، نسخه آزمایشی (beta) آن تمام طول تابستان در دسترس کاربران قرار داشته است.
آیا انتظار چندماهه ارزشش را داشته است؟ آیا تفاوت آن‌چنان هست که از ارتقاء به نسخه جدید احساس رضایت کنیم؟ نکند پشیمان شویم؟ دل را به دریا بزنیم یا خیر؟ تحلیل زیر را بخوانید؛ احتمالاً پاسخی مناسب برای این پرسش‌ها خواهید یافت.
طراحی El Capitan
سال گذشته، اپل دستی اساسی به سر و روی رابط کاربری OS X خود کشید و Yosemite را روانه بازار نمود؛ بنابراین، جای تعجب نیست که در خلق El Capitan به‌جای اعمال تغییرات گسترده در طراحی Yosemite، به اصلاح برخی موارد بسنده نموده است. آشکارترین و مهم‌ترین تغییر اعمال‌شده در بخش تحمل خرابی سیستم است.
اپل پس از چندین سال استفاده از قلم Helvetica Neue، در نسخه‌جدیدِ سیستم‌عاملش، قلم San Francisco که اولین‌بار در ساعت‌هوشمند خود موسوم به Apple Watch به‌کار برد، جایگزین قلم مذکور نمود و اکنون نیز این قلم جدید از قلم‌های به‌کار رفته در ios 9 است. درحالی‌که همچنان قلم‌شناسان و افرادی که موضوع قلم همواره موردعلاقه، توجه و مطالعه آنها است به ارائه نظرات ضدونقیض در مورد اینکه آیا این تغییر مثبت بوده و ظاهری زیباتر برای سیستم‌عامل به‌دنبال داشته یا خیر ادامه می‌دهند، اکثر کاربران حتی متوجه این تغییر هم نمی‌شوند. به‌هرحال، از دید ما، قلم San Francisco بر روی صفحه‌نمایشِ با تراکم پیکسل بالاتر اپل با نام Retina display به‌زیبایی خودنمایی می‌کند.

همچنین، ویژگی Mission Control که مختص مدیریت پنجره‌های باز و اعمالی از قبیل تعیین‌محل یک پنجره‌باز، مخفی‌نمودن سریع همه پنجره‌ها و نمایش میزکار سیستم‌عامل، مدیریت پنجره‌ها بین میزکارهای مختلف در سیستم‌های دارای چند صفحه‌نمایش و غیره است، در El Capitan تقویت و توسعه داده شده است. اگر با سه انگشت به صفحه‌نمایش بزنید و به‌سمت بالا بکشید، همه پنجره‌های باز را در Space کنونی‌تان (هر کاربر می‌تواند مجموعه‌ای از اقدامات را به‌طور هم‌زمان در رایانه خود در میزکارهای مجازی (virtual desktops) مختلف انجام دهد. مثلاً وقتی در یک میزکار مجازی با نرم‌افزار آفیس به تایپ و ویرایش متن و همه اقدامات مرتبط با آن می‌پردازد، می‌تواند این میزکار را ترک نموده و در میزکار دیگری به گشت‌وگذار در اینترنت بپردازد و پنجره‌های لازم را باز کند و در صورت لزوم بین میزکارهای مختلف سوئیچ نماید. اپل هر میزکار مجازی را یک Space نامیده است. به این قابلیت نیز در OS X، Spaces گفته می‌شود. همچنین Mission Control نیز به مدیریت پنجره‌ها در این ویژگی می‌پردازد) نمایش دهد.
بدین‌ترتیب، بقیه Space ها به‌اندازه بندانگشتی (thumbnail) در نواری در بالای صفحه‌نمایش داده می‌شود؛ و اگر در هرکدام از آنها برنامه‌های درحال‌اجرایی در حالت تمام‌صفحه باشند، نام آن Space پس از نام برنامهٔ تمام صفحه‌اش نمایش داده می‌شود.
می‌توان هر برنامه درحال‌اجرایی را با کشیدن پنجره‌اش به درون نوار، تمام صفحه کرد (اگر این ویژگی در آن برنامه تعریف شده باشد).
ویژگی‌های El Capitan
چندین برنامه OS X در نسخه El Capitan ارتقاءیافته‌اند. Notes برای هم‌خوانی با برنامه متناظر خود در iOS 9 به‌طورکامل اصلاح شد. با این تغییرات، Notes بیش‌ازپیش شبیه به Evernote و OneNote شده است. می‌توان یادداشت‌هایی جهت یادآوری چیزهای موردنیاز، کارهایی که باید انجام شوند و غیره ایجاد کرد، صفحات وب موردعلاقه و ضروری را به این یادداشت‌ها اضافه نمود و در صورت تمایل، نقشه و انواع فایل و سند را به اشتراک گذاشت. همچنین در نسخه جدید از انواع عکس، ویدئو و فایل pdf پشتیبانی نموده و امکان طراحی و نقاشی نیز به کاربر می‌دهد.
بخش Photos جهت تسهیل امر ویرایش تصاویر، از پسوندهای ثالث هم پشتیبانی می‌کند. اپل به‌ازای برخی از این پسوندها نرم‌افزار ثالثی همچون Affinity Photo را به شکل رایگان همراه سیستم‌عامل عرضه نموده است. بقیه نرم‌افزارها را در صورت‌نیاز می‌توان به‌طور مجزا از فروشگاه App Store دانلود کرد.

برنامه Maps سیستم‌عامل El Capitan، مسیر خطوط حمل‌ونقل عمومی را هم نشان می‌دهد، هرچند فعلاً فقط محدود به چند شهر معروف و اصلی است. مثلاً برای انگلستان، در حال‌حاضر فقط و تنها فقط این قابلیت برای لندن تعریف شده‌است. این ویژگی جدید بسیار سودمند است چراکه مثلاً برنامه تقویم (Calendar) می‌تواند با استفاده از آن محاسبه نماید، چقدر طول می‌کشد به سر قرارتان برسید و قبل از بازگشت نیز به شما هشدار دهد. امیدواریم به‌زودی شهرهای دیگر هم تحت‌پوشش این برنامه قرار بگیرند.
خدا را شکر، یک دکمه قطع و وصل صدا (mute) در مرورگر Safari تعبیه شد. اکنون می‌توانید، در صورت ضرورت، صدای ناشی از بازکردن صفحات وب در هر یک از برگه‌های مرورگر (tab) را با یک کلیک بر روی علامت بلندگوی موجود در نوارِ نشانی (address bar) آن برگه قطع نمایید. بدین‌ترتیب، دیگر نیازی نیست وقت‌تان را صرف جستجو به‌دنبال آگهی تبلیغاتی پرسروصدای مزاحم در یک صفحه‌وب کنید.
در نسخه جدید، برگه‌های مرورگر را می‌توان «pin» نمود یا اصطلاحاً با پونز بروی نواربرگه‌ها (tab bar) تا زمان دلخواه چسبانده و ثابت بنماییم. همچنین می‌توان بدون‌نیاز به ارسال تصویر کل میزکار، یک صفحه‌وب را با استفاده از سامانه پخش مستقیم جریانی بی‌سیمِ Airplay بر روی Apple TV به‌طور مستقیم به‌نمایش در آورد یا به‌اصطلاح «cast» (یا در Apple parlance به لفظی دیگر «mirror (آینه)») نمود. ضمن اینکه در تنظیمات برنامه Mail هم گزینه‌های جدیدی قرار داده شده که به‌وسیله آن می‌توان به پیام‌ها برچسب‌هایی چون خوانده شده (read) و خوانده‌نشده (unread) زد و یا به‌دلخواه خود حذف نمود.

کاربری عمومی El Capitan
قابلیت Split View مهم‌ترین ویژگی مفیدی است که به OS X افزوده شده است. این قابلیت جدید به شما امکان می‌دهد پنجره‌های دو برنامه درحال‌اجرای مختلف و یا پنجره‌های مختلف یک برنامه را در کنارهم و به‌صورت پهلوبه‌پهلو (side by side) در حالت تمام‌صفحه مشاهده نمایید.
Split View تنها برای برنامه‌هایی قابل انجام است که از این خصوصیت پشتیبانی کنند. البته در فهرست برنامه‌هایی که با این ویژگی سازگارند، نام‌های بزرگی چون برنامه‌های زیرمجموعه مایکروسافت آفیس و خود برنامه‌های اپل و یکی از ابزارهای نگارشی و ویرایش‌متن موردعلاقه‌ام Scrivener دیده می‌شود.
جهت فعال‌سازی و استفاده از ویژگی Split View، بر روی دکمه سبز موجود در سمت‌چپ قسمت بالای پنجره‌ای که می‌خواهیم بروی صفحه‌نمایش دیده شود کلیک نموده و نگه می‌داریم. با این‌کار، این پنجره به‌سوی جانب چپ صفحه‌نمایش می‌جهد؛ به‌انتظار کلیک شما بر روی پنجره دومی که می‌خواهید در پهلوی راست آن قرار دهید.
هنگام برقراری حالت Split View، شما می‌توانید با کشیدن خطوط تقسیم‌کننده پنجره‌های چپ و راست، فضای اشغال‌شده توسط هرکدام از دو پنجره را به‌دلخواه خود تغییر دهید. این ویژگی، شیوه سودمندی است که به‌کمک آن قادر خواهید بود هم‌زمان با نوشتن، پژوهش خود را نیز انجام دهید و یا هنگام کار با گپ گروهی یا web conference خود ادامه دهید.
جستجوگر میزکار پهنه سیستم و وب موسوم به Spotlight که در نسخه Yosemite تغییرات زیادی در آن داده شده‌بود، در نسخه جدید سیستم‌عامل هم مورد بهینه‌سازی‌های بیشتری قرار گرفته است. نه‌تنها از جستجوی عباراتی چون «عکس‌هایی از ژوئن گذشته به‌من نشان بده» که به‌عنوان زبان طبیعی می‌شناسیم پشتیبانی می‌کند، بلکه در نسخه جدید، امکانات پیشرفته‌تری برای مشاهده پیش‌بینی وضع هوا و قیمت سهام و تماشای کلیپ‌های ویدئویی اینترنت به آن افزوده شده است. آیا از سیر تحولات OS X غیر از این می‌توان پیش‌بینی نمود که دیری نخواهد پایید که روزی ببینیم اپل کار را یک‌سره کرده و رابط‌کاربری نرم‌افزاری شناخت و تفسیر هوشمند گفتار خود موسوم به Siri را هم به این سیستم‌عامل بیفزاید. نکته دیگر اینکه، اندازه پنجره Spotlight دیگر ثابت و غیرقابل‌تغییر نیست؛ بلکه ضمن اینکه با کشیدن و عمل drag، می‌توان این پنجره را به هرجای دلخواهی از صفحه‌نمایش منتقل نمود، برای ملاحظه تعداد یافته‌های بیشتر هم می‌شود آن را در جهت عمودی کوچک و بزرگ نمود.

کارایی El Capitan
اپل ادعا نموده است که برنامه‌ها در این نسخه جدید ۴/۱ برابر سریع‌تر از Yosemite اجرا می‌شوند، گرچه این ادعای آنها را هم باید مانند همه این‌طور ادعاها با کلی نمک خورد.
ما جهت آزمایش این ادعا، پس از لغو نصب و پاکسازی هر ردی از سیستم‌عامل قبلی MacBook Pro محصول سال ۲۰۱۳ خود و همه فایل‌های پیدا و پنهان دیگر که طی زمان بر روی دیسک‌سخت رایانه جاخوش نموده بودند، El Capitan را با رعایت همه ملاحظات و نکات ضروری بر روی رایانه نصب کردیم.
با اطمینان می‌توانم بگویم نسبت به آنچه از Yosemite در ذهنمان بود، سرعت بیشتری در عملکرد El capitan «احساس کردیم»، ولی هرکسی کیلومتر خودش را می‌اندازد. ولی خبر خوش این است که اگر هنگام کندی عملکرد سیستم، راهی جز انتظار ندارید، با تغییر ظاهر نشان‌گر اجرای برنامه در نسخه جدید، دیگر مجبور نیستید «توپ گردان» تکراری را ببینید، و حداقل چیز جدیدی دارید که به آن چشم بدوزید.
و خبر نه‌چندان خوب اینکه گزارش‌هایی وجود دارد که اجرای برخی برنامه‌ها در El Capitan دچار مشکل شده است. شاخص‌ترین این دسته نرم‌افزارها، مایکروسافت آفیس ۲۰۱۱ و ۲۰۱۳ و به‌خصوص بخش Outlook آنها بوده است. مایکروسافت در صدد انتشار اصلاحیه نرم‌افزاری مرتبط با خطای مذکور است. ممکن است اصلاحیه مورد اشاره هنگام مطالعه این مقاله ارائه شده باشد، ولی شما قبل از ارتقاء سیستم‌عامل‌تان به El Capitan باید مستندات همراه برنامه‌هایتان را به‌دقت مطالعه نمایید.
حکم نهایی صادره از سوی محکمه T3
به‌طورکلی، ارائه نسخه El Capitan از سیستم‌عامل OS X در راستای اصلاح و بهینه‌سازی ویژگی‌های قبلی و افزوده شده Yosemite بوده است. به‌استثنای برنامه جدید Notes و ویژگی جدید Split View، دلایل متقاعدکننده کافی جهت ارتقاء به سیستم‌عامل جدید یافت نشد.
از طرف دیگر، رایگان بوده، تغییرات جزئی زیادی در آن داده شده است و OS X و iOS 9 بیش‌ازپیش به‌یکدیگر شبیه شده‌اند. اهمیت این مسئله اینجاست که این خط‌مشی، کاملاً متفاوت از سیاست مایکروسافت مبنی بر طراحی متفاوت و مجزای سیستم‌عامل‌های رایانه رومیزی و نوت‌بوک از یک‌سو و تلفن‌همراه از سوی دیگر است.
این سیستم‌عامل جدید شرکت اپل، یک مکمل تمام و کمال است برای مجموعه رو به افزایش رایانه‌های Retina Mac که اکنون مجهز به صفحه‌نمایش ۲۱ اینچ iMac شده‌اند. مضافاً، ازآنجایی‌که هیچ‌کس یک دستگاه رایانه مکینتاش را صرفاً به‌خاطر El Capitan همراه آن نمی‌خرد، می‌توان نتیجه گرفت رایانه‌های مکینتاش شرکت اپل هیچ‌وقت به قدرت امروز خود نبوده‌اند.